Menu

Cart

Karbonhidrat Sayımı

Makale Dizini

karbonhidrat sayimi

 

Karbonhidrat Sayımı Nedir?

  • Diyabetli bireylerin, tıbbi beslenme tedavisinde yer alan bir öğün planlama yöntemidir.
  • Bu yöntem sayesinde bireyler, tükettikleri yiyecek ve içeceklerin içerdikleri karbonhidrat miktarına göre insülin dozunu hesaplayabilme bilgi ve becerisini öğrenirler.

Karbonhidrat Sayımının Amacı

  • Doğru besin tercihini öğrenmek
  • Günlük karbonhidrat ihtiyacını ve öğünlere dengeli olarak dağıtmayı öğrenmek
  • Bireysel beslenme ihtiyaçlarını karşılamak
  • Besin tercihindeki sınır noktalarını öğrenmek, bilimsel veriler ışığında yasaklamaları kaldırmak
  • Normal ve ya normale yakın kan şekeri seviyelerini ve devamlılığını sağlamak
  • A1c değerlerini hedefte tutmak

 

Karbonhidrat Nedir?

  • Karbonhidratlar, birçok yiyecek ve içeceklerin içinde bulunan besin öğeleridir.
  • Vücutta glikoza dönüşürler.
  • Glikoz, hücre içerisine girerek enerji kaynağı olarak kullanılır.
  • Beyin fonksiyonlarının çalışması, yürümek, yüzmek, tırmanmak gibi kasların çalışmasını gerektiren fiziksel aktiviteler, büyümek, gelişmek… vb için vücutta glikoz kullanılır.

 

Neden Karbonhidratları Sayarız?

  • Vücudun karbonhidratlardan dönüştürdüğü glikozu enerji kaynağına dönüştürebilmesi için damar içinden hücre içine girmesi gerekir.
  • Hücreye glikoz girişini sağlamak için ise insülin hormonu kullanılır.
  • Böylece tüketilen karbonhidrat ile yapılan insülin miktarı eşleştirilirse kan glikozu da istenilen seviyelerde tutulur.

 

Karbonhidratlar Nelerdir?

  • ŞEKERLER : Glikoz, Fruktoz, Laktoz, Maltoz, Sorbitol, Mannitol, Ksilitol, İzomalt,
  • NİŞASTALAR

Karbonhidrat İçeren Yiyecek ve İçecekler Nelerdir?

  • Tahıllar
  • Un ve undan elde edilen yiyecek ve içecekler
  • Kuru baklagiller ( kuru fasulye, nohut, mercimek, barbunya, kuru bakla )
  • Nişastalı sebzeler ( patates, bezelye, yer elması, bal kabağı )
  • Sebzeler ( yok denecek kadar az miktarda )
  • Meyveler ( taze meyveler, kuru meyveler, meyve suları )
  • Şeker ve şekerden yapılan yiyecek ve içecekler
  • Süt, yoğurt ve peynir çeşitleri dışındaki süt-yoğurt ürünleri
  • Bazı alkollü içecekler (bira vb.)
  • İçinde glikoz, früktoz, maltoz, sakroz, maltodeskrin, sorbitol, mannitol, ksilitol, izomalt içeren yiyecek ve içecekler

 

Karbonhidrat Sayımını Öğrenmek için Gerekli Malzemeler Nelerdir?

  • Mutfak tartısı
  • Hesap makinesi
  • Kaynak kitaplar

Karbonhidrat Sayımını Kimler, Nasıl Öğrenir?

Karbonhidrat sayımı yöntemi iki aşamada öğrenilir:

1. Temel Karbonhidrat Sayımı

2. İleri Seviye Karbonhidrat Sayımı

1. Temel Karbonhidrat Sayımı

Tüm diyabetli bireylere hitap eder. Bu aşamada bireyler;

  • Sağlıklı beslenmenin önemini
  • Kendi besin ihtiyaçlarını
  • Besinlerin içeriklerini, hangilerinin karbonhidrat içerdiğini
  • Karbonhidratların ne olduğunu
  • Karbonhidratların görevini
  • Günlük karbonhidrat ihtiyacını
  • Karbonhidratları ana ve ara öğünlere dengeli dağıtmayı
  • Besinlerin karbonhidrat miktarlarlarını ve bunların porsiyon miktarlarını hesaplamayı
  • Mutfak tartısını kullanmayı
  • Karbonhidratların yanında protein ve yağların sağlıklı beslenmedeki yeri ve kan şekerine etkisini
  • Kalorinin anlamını
  • Ev dışında beslenme durumlarında öğün planlayabilmeyi
  • Satın alınan paketli yiyecek ve içeceklerin besin etiket bilgilerini okumayı ve bu bilgileri kullanarak doğru karbonhidrat porsiyonunu ayarlayabilmeyi
  • Şeker içeren yiyecek ve içeceklerin, kan şekeri kontrolünü bozmadan, sağlıklı beslenme kuralları içinde öğün içerisinde nasıl kullanılacağını
  • Alkolün kan şekerine olan etkisi
  • Hipoglisemi ve hiperglisemi durumlarında beslenme tedavisi Egzersiz zamanında beslenme tedavisinde yapılması gereken değişiklikleri
  • Glisemik indeksi
  • Glisemik yükü
  • Kan şekerini etkileyen, beslenme ile ilgili diğer faktörleri aşama aşama öğrenirler.

Zaman alıcı bir yöntem olmakla birlikte diyabetli bireyin hekimi ve diyetisyenine sık kontrollerde bulunmasını gerektirir.

Bu aşamada bireyin, öğün öncesi ve öğün sonrası hedef kan şekeri seviyeleri belirlenir ve bu hedeflere ulaştıktan sonra ikinci aşamaya birey de istiyorsa geçilebilir.

 

2. İleri Seviye Karbonhidrat Sayımı

Temel Karbonhidrat Sayımı aşamasını başarıyla tamamlamış olan, kan şekeri değerleri hedef aralıklarda olan ve hızlı etkili insülin analogları (novorapid, humalog, apidra ) ve ya insülin pompası kullanan istekli her diyabetli birey bu aşamayı rahatlıkla geçebilir.Bu aşamada bireyler,

  • Öğünde tükettiği karbonhidrat miktarını, o öğünde uyguladığı insülin miktarı ile eşleştirerek, 1 ünite insülinin ihtiyaç duyduğu karbonhidrat miktarını hesaplamayı öğrenirler. Buna karbonhidrat/insülin oranı (K/İ) denir.
  • K/İ oranı her birey için her öğün değişkenlik gösterebilir.
  • K/İ oranının bir kez belirlenmesi ömür boyu bu oranın geçerli olacağı anlamına gelmez.
  • Kilodaki değişiklikler, mevsimsel değişiklikler, bayanlardaki menstürel dönemler, günlük aktivitedeki değişiklikler, stres, hastalık gibi durum değişiklikleri K/İ oranında değişikliğe sebep olabilir.
  • Kan şekerleri hedef aralıkların dışında olduğu zamanlarda da kan şekerini düzeltmek için ek insülin dozu hesaplamayı öğrenirler. Buna insülin duyarlılık faktörü (İDF) denir. İDF, 1 ünite insülinin azalttığı kan şekeri miktarı olarak ifade edilir.
  • Genellikle 1800 kuralı kullanılarak hesaplanır. 1800, günlük toplam insülin dozuna bölünür ve çıkan değer, 1 ünite insülinin düşürdüğü kan şekeri değeridir.
  • İDF, öğün öncesinde kullanılmalıdır.
  • İDF de K/İ oranı gibi ömür boyu sabit kalmaz ve bireyden bireye değişkenlik gösterebilir.

KARBONHİDRAT SAYIMI ÖRNEĞİ

Ayşe 20 yaşında bir üniversite öğrencisidir. Öğünlerde hızlı etkili insülin analoğu kullanıyor ve Karbonhidrat Sayımı yöntemini uyguluyor:

Ayşe’nin öğle yemeğinde tüketmesi gereken karbonhidrat miktarı = 60 gram

  • Günlük toplam insülin dozu = 30 ünite ise,
  • IDF: 1800/30 = 60 ( 1 Ünite insülinin düşürdüğü kan şekeri miktarı)
  • Hedef kan şekeri değerleri, öğün öncesi = 120 mg/dl,
  • öğün sonrası = 150 mg/dl K/İ oranı = 12(Öğle yemeği için)
  • Öğle açlık şekeri = 180 mg/dl
  • Öğle yemeği menüsü = Şehriye çorbası, tavuk sote, pirinç pilavı, salata ve ayran.
Okulda çıkan öğle yemeği menüsüne ve kan şekerine göre yapması gereken insülini hesaplayalım:

 

Ayşe önce öğle yemeğinde alması gereken karbonhidrat miktarına göre öğle yemeğini şöyle planlar:

  • 1 kepçe çorba : 15 gram karbonhidrat içerir
  • 1 porsiyon tavuk sote : karbonhidrat içermez
  • 4 yemek kaşığı pirinç pilavı : 30 gram karbonhidrat içerir.
  • 1 dilim ekmek : 15 gram karbonhidrat içerir
  • Salata : karbonhidrat içermez
  • Ayran : 5 gram karbonhidrat içerir

TOPLAM : 65 gram KARBONHİDRAT

  • K/İ oranına göre 65/12=5 ünite insülin öğünde tüketeceği karbonhidrat için,
  • İDF’e göre, hedef dışındaki kan şekerini düzeltmek için yapılması gereken ek doz 180 – 120 = 60 mg yüksek miktar ise, 60 / İDF = 60/60 = 1 ünite insülin yüksek miktarı düşürmek için,

Yapılması gereken toplam insülin = 5 + 1 = 6 ünitedir.


 

Besin Etiket Bilgileri

Satın aldığımız yiyecek ve içeceklerin besin etiketlerindeki bilgileri okurken şunlara dikkat etmeliyiz:

  • Besinin 100 gramı için verilen değerler
  • Besinin 1 paketi için verilen değerler
  • Besinin 1 porsiyonu için verilen değerler
  • Besinin tüketilen miktarının karbonhidratını hesaplarken paketin gramajı
  • Besin içeriğindeki posa miktarı
  • Besin içeriğindeki karbonhidratların cinsi

Karbonhidratı hesaplarken besinin tüketilen miktarının yağ oranı da gözardı edilmemelidir:

A Marka Müsli Etiketi :

enerji ve besin ogeleri

B Marka Yarım Yağlı Süt Etiketi :

b marka yarim yagli sut etiketi

C Marka Bar Etiketi :

c marka bar etiketi

Yukarıda etiketi verilmiş besinlerden Ayşe için, bir kahvaltı öğünü ve kuşluk ara öğünü hazırlayalım:

  • Ayşe’nin kahvaltı için ihtiyaç duyduğu karbonhidrat miktarı : 45 gram
  • Ayşe’nin ara öğünlerde ihtiyaç duyduğu karbonhidrat miktarı 15 gram
  • ( 60 gram A marka müsli = 36 g karbonhidrat içerir
  • 100 gram A müslinin karbonhidratı = 62 gram ise 60 gramda = ?
  • 200 ml B marka süt ( 1 su bardağı ) = 9 g karbonhidrat içerir.
  • Kahvaltının karbonhidrat toplamı = 45 g karbonhidrat
  • Ara öğün için 1 adet C marka bar = 15,8 g karbonhidrat içerir.

ÖNEMLİ

 

Besin etiketleri konusunda diyabetli bireyler olarak en çok çelişkiyi üzerinde, “light”, “şekersiz” ve ya diyabetik tabirler bulunan yiyecek ve içeceklerde yaşamaktayız. Sanki bu tabirler kullanılınca bu besinlerin istenildiği kadar tüketilebileceği, kalori içermediği ve kan şekerini yükseltmediği hatta düşürdüğü bile sanılabilir. Bu sebeple besin etiketleri ve içerikleri çok iyi okunmalı ve diyetisyenle tartışılmalıdır. Aksi taktirde istenmeyen kan şekeri yüksekliklerine ve kilo artışına yol açabilirsiniz. Aşağıda birkaç besinin normal ve light olarak satılan türlerinin besin etiketleri verilmiştir.

'light'
'şekersiz'
'diyabetik'

 
X Marka Çikolata (100 g için)

X Marka Cikolata

*Şekersiz sütlü çikolatanın içeriğinde tatlandırıcı karbonhidrat olarak izomalt vardır.Bu tatlandırıcı enerji verir.

Y Marka Vişne Reçeli 100 g için

Y Marka Visne Receli

*Diyabetik reçelin içeriğinde tatlandırıcı karbonhidrat olarak sorbitol vardır. Bu tatlandırıcı enerji verir.

Z Marka Meyve Suları 100 ml için

Z Marka Meyve Suları

*%50 kalorisi azaltılmış meyve suyunda tatlandırıcı olarak apartam, asesulfam ve sakarin kullanılmıştır.

Bu tatlandırıcılar enerji vermez.


 

Karbonhidrat Sayımını Kimler Öğretir?

  • Karbonhidrat Sayımı öğrenmesi ve öğretmesi zaman alan bir yöntemdir. Bu zaman aralığı bireyden bireye fark göstermekle birlikte 1 – 6 ay kadar sürebilmektedir. Diyabetli bireylerin bu öğün planlama yöntemini öğrenmek için başvurmaları gereken kimse, diyabet tedavisinde deneyimli olan diyetisyenlerdir.
  • Aksi koşullarda öğrenilen yöntem istenmeyen sonuçlar doğurabilir ve bu sonuçlar kan şekeri kontrolünü sağlamada güçlük yaratacağı gibi bu yöntemin de işe yararlılığı konusundaki güveni azaltabilir.

 

Karbonhidrat Sayımının Avantajları

  • Daha esnek yaşam tarzı sunarken kan şekeri hedeflerine ulaşmada kolaylık sağlar.
  • Motivasyonunu artırır.
  • Suçluluk duygusunu kaldırır.
  • Sağlıklı beslenme hedeflerine ulaşmada bilgi ve beceri edinilmesini sağlar.
  • Yasakları kaldırır.
  • Her diyabetli bu yöntemi öğrendikten sonra yarı bir diyetisyen demektir.

 

Karbonhidrat Sayımının Dezavantajları

  • Tüm bu bilgiler ışığında, hedeflenen davranış değişikliğini sağlamıyorsa, yöntem kötü yönde kullanılabilir.
  • Yöntemi uygularken, istediğim yiyeceklerden, istediğim kadar karbonhidrat alıp insülin miktarını ayarlayabilirim davranışı içine girildiğinde şişmanlama riskinden kaçınılmayacağı unutulmamalıdır.
  • Karbonhidrat miktarları gereğinden fazla ve sık sık tüketilmeye başlandığında insülin miktarlarında da artış olacağından hipoglisemi artışları da yaşanacaktır.

 

Ev Dışında Beslenme

  • Bazen beslenme ihtiyacımızı evden çok dışarıda (öğrencilik, çalışma koşulları, iş gezileri, tatiller, eğlence vb.) karşılamak durumunda kalırız. Ev dışında beslenirken de uygun restoranlar bulmak güç olabiliyor. Fakat bu güçlükler, diyabetlinin biraz restorandaki menülerin içeriklerini araştırması ve diyetisyeni ile paylaşması sonucunda kendine uygun bir seçim yapması ile aşılabilir.
  • Örnek : Öğle yemeğini iş dışında ve ya arkadaşlarınızla dışarıda yemek durumunda kaldınız ve bir pizza restoranına girdiniz. Menüden küçük boy ve ince hamur bir pizza seçtiniz. Fakat bu pizzanın karbonhidrat miktarını bilmiyorsunuz ve ne kadar insülin yapacağını hesaplayamadınız. Çözüm olarak, garsonu çağırıp pizzanın hamurunun kaç gram ağırlıkta olduğunu sorabilir ve gelen yanıta göre karbonhidrat hesaplayabilirsiniz.
  • Pizza hamuru 100 gram ise, 1 dilim ekmek 25 gram ağırlığında ve 15 gram karbonhidrat içerdiğine göre pizza da 60 gram karbonhidrat içerir.

 

Besin Tüketim Kayıtları ve Kan Şekeri Ölçümünün Önemi

  • Besin tüketim kayıtları ve kan şekeri ölçüm kayıtları yani günlükler, diyabetli bireylerin tedavisinin bel kemiğidir. Bu bilgiler sayesinde hekim ve diyetisyenleriniz sizin tedavinizi size özel kılar ve sizi tanır. Birey açısından ise, bu günlükler kendi kendini izlemesinde bilgiyi uygulamaya koyarken bilinçlenmesine ve pankreas gibi düşünebilmesinde yardımcı olacaktır. Bunu öğrenmek ise her diyabetli bireyin temel sağlık hakkıdır. Fakat öğrenme yolu, diyabet konusunda deneyimli sağlık ekibi ile olmalıdır.
ÖRNEK : Basit Bir Günlük

basit bir gunluk

Günlük uyguladığım toplam insülin miktarı...
Günlük aldığım toplam insülin miktarı...

diyabetiz logo

Bizi Takip Edin

facebook  twitter  instagram  pinterest  googleplus  youtube

İLETİŞİM :

E-mail : 
Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

Giriş Yap ya da Kayıt Ol